Ödenen Karbon Fiyatı CBAM'da Nasıl Düşülür? İspat Şartları ve Saklama

"Karbon fiyatı" neyi kapsar? (Madde 3(29))

Tanıma göre karbon fiyatı, üçüncü bir ülkede bir sera gazı azaltım programı kapsamında; vergi, harç veya ücret biçiminde ya da bir emisyon ticaret sistemindeki emisyon izinleri biçiminde ödenen ve üretim sırasında salınan sera gazları üzerinden hesaplanan parasal tutardır. Hangi ulusal uygulamanın bu tanıma girdiği bu rehberin konusu değildir; bunu yönetmelik metninden ve alıcınızdan öğrenin.

Birinci yol: fiilen ödenen karbon fiyatı (Madde 9(1)–(3))

• Bu yol, gömülü emisyon gerçek emisyona dayanılarak belirlendiğinde kullanılabilir. İndirimi yetkilendirilmiş CBAM beyan sahibi CBAM beyanında talep eder; talep edilen şey, teslim edilecek CBAM sertifikası sayısında azalmadır.
• İndirim yalnızca karbon fiyatı üçüncü ülkede fiilen ödenmişse talep edilebilir. O ülkede, ödenen karbon fiyatını azaltacak herhangi bir indirim veya başka bir tazminat biçimi varsa, bu hesaba katılır.
• Beyan sahibi, beyan edilen gömülü emisyonun fiilen ödenmiş bir karbon fiyatına tabi olduğunu gösteren belgeleri tutar; mevcut indirim veya tazminatlara ilişkin kanıtı, özellikle o ülkenin ilgili mevzuatına atıfları da saklar.
• Belgelerdeki bilgi, beyan sahibinden ve üçüncü ülke otoritelerinden bağımsız bir kişi tarafından onaylanmalıdır. Bu kişinin adı ve iletişim bilgileri belgede görünür. Beyan sahibi ayrıca karbon fiyatının fiilen ödendiğinin kanıtını tutar.
• Bu kayıtlar, beyanın verildiği (veya verilmesi gereken) yılı izleyen dördüncü yılın sonuna kadar saklanır (Madde 9(3)).

İkinci yol: yıllık varsayılan karbon fiyatları (Madde 9(4))

Madde 9(1)–(3)'ten sapma olarak beyan sahibi, indirimi yıllık varsayılan karbon fiyatlarına atıfla da talep edebilir. Burada da üçüncü ülkede mevcut indirim ve tazminatlar hesaba katılır. Koşullar şunlardır:

• İndirim, yalnızca üçüncü ülkenin kurallarıyla bir karbon fiyatı belirlenmişse ve o ülke için yıllık bir varsayılan karbon fiyatı (gerekirse muhafazakâr bir temelde) belirlenebiliyorsa talep edilebilir.
• Gömülü emisyon varsayılan değerlerle belirlenmişse, indirim yalnızca yıllık varsayılan karbon fiyatlarına atıfla talep edilebilir; yani birinci yol bu durumda kapalıdır.
• 2027'den itibaren Komisyon, karbon fiyatlandırma kuralları bulunan üçüncü ülkeler için varsayılan karbon fiyatlarını belirleyip CBAM Kaydı'nda erişilebilir kılabilir ve hesaplama yöntemini yayımlar; bunu mevcut en iyi, güvenilir ve kamuya açık veriye ve ilgili ülkelerin sağladığı bilgiye dayandırır.

Madde 9(5): Komisyon uygulama tasarrufuyla yıllık ortalama karbon fiyatının ve varsayılan karbon fiyatlarının sertifika sayısındaki indirime çevrilmesini, yabancı para birimindeki fiyatın yıllık ortalama kurla avroya çevrilmesini, fiili ödemenin kanıtını, indirim ve tazminat örneklerini ile bağımsız kişinin nitelikleri ve bağımsızlık koşullarını belirleyebilir. Bu uygulama tasarrufunun metni elimizde olmadığından, bu rehber hesap yöntemini içermez.

İşletmecinin payı (Madde 10(5))

Üçüncü ülkedeki bir tesisin işletmecisi, CBAM Kaydı'na kayıtlıysa, uygulanabildiği yerde Madde 9'a göre üçüncü ülkede ödenen karbon fiyatını belirler, ilgili belge ve kanıtı yükler ve bu belgenin bir kopyasını bağımsız kişinin bilgiyi onayladığı yılı izleyen dördüncü yılın sonuna kadar saklar (Madde 10(5)(c)–(d)). Belgeler, beyan sahibinin beyanının Madde 19 uyarınca incelenebilmesine yetecek ayrıntıda olmalıdır (Madde 10(6)).

Yanlış bilgi verilirse (Madde 26(1a))

Beyan sahibi, bir üçüncü tarafın (işletmeci, doğrulayıcı ya da Madde 9(2)'deki karbon fiyatı belgelerini onaylayan bağımsız kişi) yanlış bilgi vermesi nedeniyle doğru sayıda sertifika teslim edemezse, yetkili makam Madde 26(1)'deki cezayı azaltabilir. Ceza etkili, orantılı ve caydırıcı olmalı; süreyi, ağırlığı, kapsamı, kasıt veya tekrar unsurunu ve beyan sahibinin işbirliği düzeyini dikkate almalıdır.

Bu ihracatçı için ne anlama gelir?

Yönetmelik metnine göre indirimi talep eden ve belgeleri saklayan taraf beyan sahibidir; ancak belgeler üretim ülkesine ait olduğu için pratikte ihracatçıdan istenecektir (bu bir yorumdur). Ödediğiniz bir karbon bedeli varsa, ödeme kanıtlarını ve ilgili mevzuat atıflarını saklayın; alıcınızın birinci mi, ikinci yolu mu kullanacağını ve hangi biçimi istediğini önceden sorun.

Geçiş dönemindeki raporlama (bilgi için)

2023/956 Madde 35(2)(d), geçiş dönemi CBAM raporunda, menşe ülkede, mevcut indirim veya tazminat dikkate alınarak, ithal ürünlerdeki gömülü emisyon için ödenmesi gereken karbon fiyatının bildirilmesini ister. Geçiş dönemi 31.12.2025 tarihinde bitmiştir (Madde 32).

Kaynak sürümü notu: Bu rehberde 2023/956 maddelerine yapılan atıflar, Resmî Gazete'deki 16.5.2023 tarihli ilk metin ile Regülasyon (AB) 2025/2083'ün (OJ L, 17.10.2025) getirdiği değişikliklerin birlikte okunmasına dayanır. Birleştirilmiş (konsolide) metin elimizde olmadığı için, sonraki başka değişiklikler olabilir; kesin hüküm için yürürlükteki birleştirilmiş metne bakın.