AB ETS'deki ücretsiz tahsisler kademeli olarak kalktığı için, CBAM sertifika yükümlülüğü hesaplanırken bu tahsise karşılık gelen bir pay düşülür. Buna serbest tahsis ayarlaması denir.
Mantık
AB'deki üreticiler ETS kapsamında ücretsiz tahsis alıyor; CBAM'ın amacı ithal ürünü aynı karbon maliyetine tabi tutmak. Bu yüzden Regülasyon 2023/956 Madde 31(1) uyarınca teslim edilecek CBAM sertifikaları, AB'de bu malları üreten tesislere Direktif 2003/87/AT Madde 10a kapsamında ücretsiz tahsis edilen ETS tahsisatlarının ölçüsünü yansıtacak biçimde ayarlanır; yani ayarlama sertifika sayısını düşürür. Ayarlamanın hesabı Uygulama Regülasyonu 2025/2620'de ayrıntılandırılmıştır (Madde 31(2) 2023/956 buna yetki verir).
Formül
2025/2620 Ek, nokta 2: FAAg = SEFAg,y × Mg. Burada SEFA, y yılında g malının tCO2e / ton cinsinden özgül gömülü serbest tahsisi, M ise beyan yılında ithal edilen malın kütlesidir.
SEFA, varsayılan değer yolunda (Denklem 6) şöyle hesaplanır: SEFA = CBAM faktörüy × CSCFy × BMg. Gerçek veri yolunda süreç düzeyindeki değer aynı üç çarpandan oluşur (Denklem 2) ve karmaşık mallarda öncüllerin SEFA'sı da eklenir (Denklem 4). Benchmark değerleri (BM) 2025/2620 Ek nokta 5'teki tablodadır: gerçek veri için A sütunu, varsayılan değer için B sütunu. Elektrik (CN 2716 00 00) için ayarlama sıfırdır (Madde 1(2)). Denklemlerin tamamı için serbest tahsis ayarlaması nasıl hesaplanır rehberine bakın.
CBAM faktörü ve CSCF
CBAM faktörü, Direktif 2003/87/AT Madde 10a(1a)'da (Direktif (AB) 2023/959 ile eklenen metin) yer alır: 2025 sonuna kadar %100'dür; 2023/956 Madde 36(2) b bendinde atıf yapılan hükümlerin uygulanmasına tabi olarak şu değerleri alır:
| Yıl | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 ve sonrası |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| CBAM faktörü | %97,5 | %95 | %90 | %77,5 | %51,5 | %39 | %26,5 | %14 | faktör uygulanmaz |
CSCF (sektörler arası düzeltme faktörü), Komisyonun 2019/331 sayılı Delege Regülasyon Madde 14(6) uyarınca belirlediği ve Direktif Madde 10a(5) uyarınca yayımlanan, boyutsuz bir değerdir (2025/2620 Ek, nokta 3.1 ve 4). Uygulama Kararı (AB) 2026/1862 Madde 1'e göre 2026-2030 yıllarının her biri için tek tip CSCF %100'dür (yani 1,0). 2031 ve sonrası için bu kararda bir değer yoktur; o yıllar için CSCF ayrıca belirlenecektir. Bu nedenle 2026-2030 arasında SEFA = CBAM faktörü × BM olur; faktör azaldıkça düşülen pay küçülür ve CBAM'ın etkisi artar.
Hayali hesap örneği
Tüm rakamlar hayalidir. Ürün başına gömülü emisyon 2,00 tCO2e/ton, benchmark 1,00 tCO2e/ton olsun. 2028 yılı için CBAM faktörü %90, CSCF 1,0'dır (2026/1862); özgül serbest tahsis = 0,90 × 1,0 × 1,00 = 0,90 tCO2e/ton ve net yükümlülük yaklaşık 2,00 − 0,90 = 1,10 tCO2e/ton olur. Aynı mal için 2030'da faktör %51,5 olduğundan düşülen pay 0,515 tCO2e/ton'a iner, net yükümlülük yaklaşık 1,485 tCO2e/ton'a çıkar. Gerçek hesapta ürüne özgü benchmark ve diğer parametreler kullanılır.
Ne yapmalı?
- Ürününüzün hangi benchmark grubuna girdiğini ve üretim rotasını kayıt altında tutun.
- Ayarlama, CBAM faktörü azaldıkça küçüleceği için gömülü emisyonu düşürmenin değeri zamanla artar.
Sık sorulan sorular
Serbest tahsis ayarlaması yükümlülüğü sıfırlar mı?
Hayır. Ayarlama yalnızca ücretsiz tahsise karşılık gelen payı düşer (2023/956 Madde 31(1)); CBAM faktörü azaldıkça düşülen pay küçülür.
Bu hesabı kim yapar?
CBAM beyanını hazırlayan AB'deki yetkilendirilmiş beyan sahibi (Madde 6); ancak ürün ve rota bilgilerinizi ondan alırlar.
CBAM faktörü ve CSCF değerleri nerede?
CBAM faktörü Direktif 2003/87/AT Madde 10a(1a)'da (2026: %97,5 … 2033: %14; 2034'ten itibaren yok), CSCF ise 2026-2030 için Uygulama Kararı (AB) 2026/1862 Madde 1'de (%100) yer alır. 2031 ve sonrası için CSCF kararı henüz bu metinlerde yoktur.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; danışmanlık veya hukuki görüş değildir. Mevzuat zaman zaman değişir, karar vermeden önce yukarıdaki resmî kaynakları ve gerekirse bir gümrük/CBAM danışmanını kontrol edin.