CBAM 50 Ton Eşiği: Kim Denetler, Aşılırsa Hangi Yaptırım Uygulanır?

Kim izler? (Madde 25a(1))

Komisyon, eşiğe uyumu izlemek için mal ithalatını izler. İthalatçının yerleşik olduğu Üye Devletin yetkili makamları da eşiğe uyumu izleyebilir. Komisyon ile yetkili makamlar, ithalatçıların izlenmesi için gereken bilgiyi CBAM Kaydı üzerinden düzenli ve otomatik olarak paylaşır; bu bilgi, tek kütle eşiğinin %90'ını aşan ithalatçıların bir listesini içerir.

Komisyon ayrıca, en az yılda bir kez veya gerektiğinde, CBAM Kaydı'ndaki bilgiyi, gümrük idarelerinin Madde 25 uyarınca bildirdiği veriyi ve başka kaynakları kullanarak eşik bakımından risk faktörlerini ve dikkat noktalarını belirler ve bunları yetkili makamlara (ve ilgiliyse gümrük idarelerine) iletir (Madde 25a(5)).

Gümrük verisi nasıl akar? (Madde 25)

Madde 25(2)'ye göre gümrük idareleri, ithal için beyan edilen mallara ilişkin belirli bilgileri Komisyon'a düzenli ve otomatik olarak iletir. Bu bilgi; ithalatçının (veya yetkilendirilmiş CBAM beyan sahibinin) EORI numarasını ya da 2015/2446 sayılı Delege Regülasyon Madde 6(2) uyarınca beyan edilen kimlik biçimini, beyan sahibinin CBAM hesap numarasını, malın sekiz haneli CN kodunu, miktarı, menşe ülkeyi, gümrük beyanı tarihini ve gümrük rejimini içerir. İthalatçının EORI numarası yoksa adı, adresi ve varsa iletişim bilgisi de iletilir. Komisyon bu bilgiyi, ithalatçının veya beyan sahibinin yerleşik olduğu Üye Devletin yetkili makamına periyodik olarak iletir ve her beyan sahibi için CBAM Kaydı'ndaki verilerle çapraz kontrol eder (Madde 25(3)).

Madde 25(1): Madde 2a saklı kalmak üzere, gümrük idareleri yetkilendirilmiş CBAM beyan sahibi dışındaki hiç kimsenin mal ithal etmesine izin vermez.

Eşik aşıldı mı? Karar süreci (Madde 25a(2)–(3))

1. Komisyon, ön değerlendirmeye ve gümrük idarelerinin bildirdiği bilgiye dayanarak bir ithalatçının eşiği aştığını düşünürse, bu bilgiyi ve ön değerlendirmenin dayanağını ithalatçının yerleşik olduğu Üye Devletin yetkili makamına iletir.
2. Yetkili makam, eşiğin aşılıp aşılmadığını değerlendirmek için ithalatçıdan veya Komisyon'dan belgesel kanıt isteyebilir. Kanıt yetersizse, varsa gümrük idarelerinden ek kanıt isteyebilir.
3. Yetkili makam, yetkilendirilmiş beyan sahibi olmayan bir ithalatçının eşiği aştığı sonucuna varırsa gecikmeksizin bu yönde bir karar alır. Karar gerekçelerini ve itiraz hakkını içerir. Makam ithalatçıyı, yürürlükteki yükümlülükler konusunda ve (uygulanıyorsa) daha fazla mal ithal etmeden önce Madde 5 uyarınca yetkilendirilmiş CBAM beyan sahibi statüsü edinme yükümlülüğü konusunda bilgilendirir. Kararı CBAM Kaydı üzerinden gümrük idarelerine ve Komisyon'a da bildirir.
4. İthalatçı bir veya daha fazla dolaylı gümrük temsilcisiyle temsil ediliyorsa ve eşiği aşarsa, yetkili makam atanmış temsilcileri de bilgilendirir (Madde 5(1a) veya 5(2) uyarınca).
5. Eşiğin aşıldığına dair karara karşı yapılan itirazın askıya alıcı etkisi yoktur (Madde 25a(3), son alt paragraf).

"Gerçek olmayan" düzenlemeler (Madde 25a(4))

Eşiğin aşılıp aşılmadığı belirlenirken yetkili makam, ana amacı veya ana amaçlarından biri eşiğin altında kalmak olan ve gerçek olmayan bir uygulamayı, düzenlemeyi veya bunların bir dizisini dikkate almaz. Metne göre bir uygulama, tüm ilgili olgu ve koşullar dikkate alındığında, ithalatçının ekonomik faaliyetiyle ilgili geçerli ticari gerekçelerle yapılmış sayılamıyorsa gerçek değildir.

Madde 17(2)(a) ve 26(2a) bakımından, yetkili makam ithalatçının gerçek olmayan bir uygulamaya girdiği sonucuna varırsa, ithalatçı bu Regülasyonun ciddi ihlaline karışmış sayılır. Madde 17(2)(a), yetkilendirilmiş beyan sahibi statüsünün verilme ölçütlerinden biridir: başvuranın bu Regülasyonun ciddi veya tekrarlanan ihlaline karışmamış olması gerekir. Dolayısıyla metnin okunuşuna göre böyle bir sonuç, ileride statü başvurusunu da etkileyebilir (bu bir yorumdur).

Madde 27(2)(b) de, Madde 27'deki kaçınma (dolanma) önlemleri kapsamında, tek kütle eşiğini aşmamak için ithalatın yapay biçimde bölünmesini, gerçek olmayan düzenlemeler dahil, saymaktadır (ayrıntı için 'CBAM dolanma yasağı' rehberine bakın).

Yaptırım: Madde 26(2a)

Madde 26(2), yetkilendirilmiş beyan sahibi olmayan bir kişinin yükümlülüklere uymadan malı AB gümrük bölgesine sokması halinde, kişinin ödemekle yükümlü olduğu bir ceza öngörür: etkili, orantılı ve caydırıcı olmalı; süreye, ağırlığa, kapsama, kasıt ve tekrara ve işbirliği düzeyine göre, Madde 26(1)'deki cezanın üç ila beş katı tutarında, teslim edilmemiş her sertifika için uygulanır.

Madde 26(2a), bu hükmün eşiği aşan, yetkilendirilmiş beyan sahibi olmayan ithalatçılara da uygulanacağını söyler. Bu amaçla, ithalatçının ilgili takvim yılında ithal ettiği mallardaki gömülü emisyonların tamamı hesaba katılır. Cezanın ödenmesi ithalatçıyı, bu ithalatlar bakımından CBAM beyanı verme ve sertifika teslim etme yükümlülüğünden kurtarır.

İndirim: Yetkili makam, ithalatçı eşiği eşiğin %10'unu geçmeyecek kadar aşmışsa veya Madde 17(7a)'daki durumlarda, Madde 26(2)'deki cezayı azaltabilir. Azaltılmış ceza yine etkili, orantılı ve caydırıcı olmalı ve Madde 26(1)'deki cezadan düşük olamaz; ödeme yine ithalatçıyı beyan ve sertifika yükümlülüğünden kurtarır.

Hesaplama: Madde 26(4a)'ya göre yetkili makam, teslim edilmesi gereken toplam sertifika sayısını, ithal edilen malların net kütlesine ve Ek IV yöntemlerine göre varsayılan değerlerle belirlenen gömülü emisyonlara dayanarak, serbest tahsis ayarlamasını da (Madde 31) dikkate alarak hesaplar.

Madde 26(1)'deki temel cezanın tutarı, Direktif 2003/87/AT Madde 16(3) ve 16(4)'e atıfla belirlenir; bu Direktifin metni elimizdeki belgelerde olmadığı için burada bir tutar yazmıyoruz.

Tedbir amaçlı bir kontrol listesi

Aşağıdaki liste metnin dayattığı bir yükümlülük değil, metinden çıkardığımız pratik bir okumadır (bu bir yorumdur):

• Alıcınız eşiğe yakınsa (Komisyon'un %90 listesi, Madde 25a(1)), yıl içinde eşiği aşma ihtimalini önceden bilmek isteyecektir; çünkü aşıldığında yılın tüm ithalatı için yükümlülük doğar (Madde 2a(2)).
• Aynı alıcıya giden sevkiyatları yalnızca eşiğin altında kalmak için bölmek veya başka bir şirket üzerinden yönlendirmek, 25a(4) kapsamında "gerçek olmayan" sayılabilecek bir uygulamadır; geçerli bir ticari gerekçe yoksa risklidir.
• Alıcınız eşiği aştığına dair karar alırsa, daha fazla mal ithal etmeden önce yetkilendirilmiş beyan sahibi statüsü edinmesi gerekir (Madde 25a(3)); bu, sizin sevkiyat takviminizi etkileyebilir.

Bu ihracatçı için ne anlama gelir?

Madde 2a, 25a ve 26(2a) doğrudan ithalatçıya (Madde 3(15)) yönelir; Türkiye'deki ihracatçıya değil. Ancak ithalatçının eşik durumu, size gelen veri taleplerini ve sipariş planlamasını belirleyebilir. Alıcınızın eşik durumu hakkında kesin bilgiyi yalnızca alıcının kendisi verebilir.

Kaynak sürümü notu: Bu rehberde 2023/956 maddelerine yapılan atıflar, Resmî Gazete'deki 16.5.2023 tarihli ilk metin ile Regülasyon (AB) 2025/2083'ün (OJ L, 17.10.2025) getirdiği değişikliklerin birlikte okunmasına dayanır. Birleştirilmiş (konsolide) metin elimizde olmadığı için, sonraki başka değişiklikler olabilir; kesin hüküm için yürürlükteki birleştirilmiş metne bakın.