Bu sayfada
Doğrulayıcı tesise gelecek mi, yoksa uzaktan mı çalışacak? Ve rapordaki bir hata ne zaman 'önemli' sayılır? 2025/2546 ikisini de sayılara ve koşullara bağlar. Bu rehber, tesisinizin doğrulamaya nasıl hazırlanacağını anlamanız için bu iki konuyu madde madde anlatır.
Fiziksel saha ziyareti kuralı
2025/2551 Ek II Bölüm 2.13'e göre doğrulayıcı, doğrulama sürecinin bir veya daha fazla uygun zamanında, operatörün raporunda anılan malların üretildiği tesiste fiziksel bir saha ziyareti yapar. Amaç; ölçüm cihazlarının ve izleme sistemlerinin çalışmasını değerlendirmek, görüşmeler yapmak, bu Bölümün gerektirdiği faaliyetleri yürütmek ve operatör raporunun önemli yanlışlardan arınmış olduğu sonucuna varmaya yetecek bilgi ve kanıtı toplamaktır. Doğrulayıcı ziyareti ayrıca tesis sınırlarını, üretim süreçlerini, kaynak akışlarının, emisyon kaynaklarının ve teknik bağlantıların eksiksizliğini değerlendirmek için kullanır. Risk analizinin sonuçlarına göre ek konumlara (örneğin şirket merkezi veya diğer ofisler) gidilmesine de karar verebilir; operatör, doğrulayıcının sahalarına erişimini sağlar.
Metin notu: 2025/2546 Madde 2, fiziksel saha ziyaretini "2025/2551 Ek II Bölüm 2.12" olarak anar; oysa 2025/2551 Ek II'de fiziksel saha ziyareti Bölüm 2.13'tür (2.12 numunelemedir). Her iki metin de AB kaynağıdır; atıf yapılan Ek II'nin kendisi 2025/2551'de olduğundan bu rehber 2025/2551'in kendi numaralandırmasını (2.13) esas alır. Metindeki bu numara tutarsızlığının sebebini her iki metin de belirtmez.
Sanal ziyaret veya atlama: Madde 2–3 (2025/2546)
Doğrulayıcı, Madde 3 veya 4'teki koşullar karşılanırsa fiziksel ziyaretin yerine sanal saha ziyareti yapabilir; yalnızca Madde 3'teki koşullar karşılanırsa fiziksel ziyaret yükümlülüğünden vazgeçebilir (waive). Doğrulayıcı kararını operatöre gecikmeksizin bildirir (Madde 2).
Madde 3(1)'e göre aşağıdaki koşulların hepsi karşılanmalıdır:
| Bent | Koşul |
|---|---|
| (a) | Doğrulayıcı, bir önceki raporlama döneminde fiziksel saha ziyareti yapmış olmalı |
| (b) | Fiziksel ziyaretten vazgeçme için: doğrulayıcı, cari dönemden önceki iki raporlama döneminde fiziksel saha ziyareti yapmış olmalı |
| (c) | Doğrulayıcı tesisin işleyişini, üretim süreçlerini ve izleme/raporlama sistemini (operatörün kontrol sistemi dahil) yeterince anlamış olmalı |
| (d) | Doğrulayıcı, izleme ve raporlama sisteminin niteliği ve karmaşıklığı ile içsel ve kontrol risklerinin fiziksel ziyaret gerektirmediğini değerlendirmeli |
| (e) | Doğrulama için gereken tüm bilgiyi (izleme planındaki metodolojinin doğru uygulanması, raporlanan veri, üretim süreçleri ve kullanılan öncüller dahil) uzaktan elde edip değerlendirebilmeli |
| (f) | Karar, risk analizinin sonuçlarına dayanmalı ve doğrulayıcı, doğrulama riskini makul güvence elde edecek kabul edilebilir düzeye indirmek için gerekli önlemleri belirleyip almış olmalı |
| (g) | Tesis veya izleme planı, son fiziksel ziyaretten beri önemli bir değişiklik geçirmemiş olmalı |
(g) bendindeki önemli değişiklikler: yeni üretim süreçlerinin veya rotasının başlaması ya da kapanması; öncüllerin ve karmaşık malların ortak üretim sürecindeki değişiklikler; tesisin enerji tedarikindeki değişiklikler; üretim süreçleri veya rotaları arasındaki teknik bağlantılardaki değişiklikler (yakıt, malzeme, ölçülebilir ısı, atık gaz veya mal transfer hatları); gerçek değer kullanılıyorsa tesiste üretilen veya başka tesislerden alınan öncüllere ilişkin değişiklikler; izleme metodolojisinin değişmesi (hesaplamaya dayalı, ölçüme dayalı, diğer); ve doğrulayıcının stratejik veya risk analizinde önceki doğrulamadan önemli ölçüde farklı bir yaklaşım gerektirdiğini belirlediği değişiklikler (yeni yakıt veya malzeme eklenmesi, yeni ölçüm cihazı eklenmesi gibi).
Metnin okunuşuna göre (a) ve (b) bentleri, ilk doğrulama yılında fiziksel ziyaretin her halükârda yapılması gerektiği anlamına gelir; çünkü hem sanal ziyaret hem vazgeçme, geçmişte yapılmış bir fiziksel ziyareti şart koşar (bu bir yorumdur).
Yalnızca elektrik üreten tesisler için ek esneklik (Madde 3(2))
Doğrulayıcı, elektrik üretilen tesiste fiziksel ziyaretten vazgeçebilir; koşullar: (a) tesisin ürettiği, Regülasyon 2023/956 Ek I'de yer alan tek mal elektriktir; (b) tesis, normal işletmede sera gazı emisyonu potansiyeli olan malzeme, yakıt veya üretim süreci kullanmaz (biyokütle kullanan tesisler, karbon yakalama yapan tesisler ve sera gazlarını başka tesislere, boru hatlarına veya CO2 taşıma altyapısına aktaran tesisler bu ölçütü karşılamış sayılmaz); (c) doğrulayıcı son beş raporlama döneminde en az bir fiziksel ziyaret yapmıştır; (d) 3(1)'in (c)–(f) bentleri karşılanır.
Ciddi, olağanüstü ve öngörülemez durumlar (Madde 4)
Doğrulayıcı, operatörün kontrolü dışındaki ciddi, olağanüstü ve öngörülemez durumlar nedeniyle fiziksel ziyareti yapamıyor ve bu durum makul tüm çabalarla aşılamıyorsa; karar risk analizine dayanıyorsa; ve doğrulayıcı doğrulama riskini kabul edilebilir düzeye indirmek için gerekli önlemleri almışsa sanal saha ziyareti yapabilir.
Gerekçe iç dokümantasyonda yer alır
Ek II 2.16.1(d): İç doğrulama dokümantasyonu, Uygulama Regülasyonu 2025/2546 uyarınca fiziksel saha ziyareti organize etmemenin herhangi bir gerekçesini da içerir. Doğrulama raporu şablonu (2546 Ek 2.2) ise sanal ziyaretin nedenlerinin tarihi ve ayrıntılı açıklamasının ve vazgeçme gerekçesinin rapora yazılmasını ister.
Önemlilik düzeyi: %5 (Madde 5)
Doğrulayıcı, raporlanan verideki yanlışlıkları (misstatement) değerlendirirken, ilgili malın her ton'u için, CN koduyla tanımlanan şu önemlilik düzeylerini uygular: (a) toplam özgül gömülü emisyonun %5'i; (b) toplam özgül gömülü serbest tahsisin %5'i (Madde 5(1)). Doğrulayıcı ayrıca, önemlilik düzeyinin altında kalan yanlışlıkların ve Madde 5(1)'de anılmayan parametrelerin, tek başına veya diğerleriyle birleşince, büyüklüğü ve niteliği nedeniyle önemli sayılıp sayılmayacağına uzman yargısıyla karar verir (Madde 5(2)). Madde 1(2): önemli yanlışlık, tek başına veya toplamda önemlilik düzeyini aşan ya da doğrulayıcının uzman yargısına göre büyüklüğü ve niteliği nedeniyle toplam raporlanan emisyonlar veya diğer ilgili bilgiler üzerinde etki yaratabilecek yanlışlıktır. Ölçüm cihazı veya laboratuvar analizlerindeki belirsizlik, yanlışlık sayılmaz (Madde 1(1)).
Hayali örnek (rakamlar uydurmadır): Bir CN koduyla tanımlanan malın toplam özgül gömülü emisyonu 2,000 tCO2e/t ise, %5 önemlilik düzeyi ton başına 0,100 tCO2e'dir. Aynı malın toplam özgül gömülü serbest tahsisi 1,500 ise, o parametre için düzey 0,075'tir. Bu iki düzey ayrı ayrı uygulanır. Uzman yargısı bu sayısal düzeyin altındaki bir yanlışlığı da yine de önemli sayabilir.
Bu üretici için ne anlama gelir?
Doğrulayıcı seçiminden önce, ziyaretin fiziksel mi sanal mı yapılacağını ve ziyarette hangi alanların (ölçüm cihazları, veri akışı, kontrol faaliyetleri) inceleneceğini doğrulayıcınızla netleştirin. Tesisinizde yeni bir üretim hattı, yeni yakıt veya yeni ölçüm cihazı gibi değişiklik varsa, bunlar bir sonraki yıl sanal ziyaret veya vazgeçme olasılığını kapatabilecek değişikliklerdir (Madde 3(1)(g)); bu bir okumadır.
Bu rehber Delege Regülasyon (AB) 2025/2551 (22.12.2025'te Resmî Gazete'de yayımlandı, 1 Ocak 2026'dan itibaren uygulanır) ve Uygulama Regülasyonu (AB) 2025/2546 metinlerine dayanır. Bölüm ve madde numaraları paragraf içinde verilmiştir; kendi durumunuz için kaynak metni ve doğrulayıcınızın talimatını kontrol edin.
Sık sorulan sorular
Doğrulayıcı tesise mutlaka gelmek zorunda mı?
Kural fiziksel ziyarettir (Ek II 2.13); sanal ziyaret veya vazgeçme yalnızca 2025/2546 Madde 3 veya 4'teki koşullar karşılanırsa mümkündür.
Fiziksel ziyaretten ne zaman vazgeçilebilir?
Madde 3(1)'in tüm koşulları karşılanırsa; ayrıca son iki raporlama döneminde fiziksel ziyaret yapılmış olmalıdır (3(1)(b)). Yalnızca elektrik üreten tesislerde Madde 3(2)'deki beş dönemlik kural uygulanır.
Önemlilik düzeyi nedir?
CN kodu başına toplam özgül gömülü emisyonun %5'i ve toplam özgül gömülü serbest tahsisin %5'i; ayrıca uzman yargısı (Madde 5).
Ölçüm belirsizliği yanlışlık sayılır mı?
Hayır; Madde 1(1)'e göre ölçüm cihazı veya laboratuvar analizlerinin belirsizliği dikkate alınmaz.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; danışmanlık veya hukuki görüş değildir. Mevzuat zaman zaman değişir, karar vermeden önce yukarıdaki resmî kaynakları ve gerekirse bir gümrük/CBAM danışmanını kontrol edin.