CBAM Doğrulayıcısı Nasıl Akredite Edilir ve CBAM Kaydı'na Nasıl Kaydolur?

Doğrulayıcı kimdir? (2025/2551 Madde 1)

Doğrulayıcı, bu Regülasyon uyarınca doğrulama faaliyeti yürüten ve doğrulama raporunun düzenlendiği anda, Regülasyon (AB) 2023/956 amacıyla bir ulusal akreditasyon kuruluşu (NAB) tarafından akredite edilmiş olan tüzel kişidir. Yani akreditasyon, rapor düzenlendiği tarihte geçerli olmalıdır.

Kapsam: hangi faaliyet grupları? (Ek I)

Madde 2.17.1 (Ek II): Doğrulayıcı, yalnızca akredite olduğu faaliyet grubu için doğrulama raporu düzenleyebilir. Akreditasyon talebi bir veya daha fazla grubu kapsar (Madde 3(3)). 2018/2067 sayılı Uygulama Regülasyonu uyarınca ilgili faaliyet grubunda akredite olan doğrulayıcı, kapsamını karşılık gelen CBAM gruplarına genişletmek için başvurabilir (Madde 4).

Kime başvurulur? (Madde 3(1)–(2), 3(6))

• Bir Üye Devletin ulusal hukukuna göre kurulmuş başvurucu, o Üye Devletin ulusal akreditasyon kuruluşuna başvurur. Üç durumda başka bir Üye Devletin kuruluşuna başvurur: o Üye Devlet bir akreditasyon kuruluşu kurmamışsa ve başkasından da yararlanmıyorsa; kuruluş ilgili doğrulama faaliyetleri için akreditasyon yapmıyorsa; ya da kuruluş ilgili faaliyet grupları için eş değerlendirmeyi (peer evaluation) başarıyla geçmemişse (Madde 3(1)).
• Bir Üye Devletin ulusal hukukuna göre kurulmamış başvurucu (örneğin üçüncü ülkede yerleşik bir doğrulama kuruluşu), bu Regülasyona göre akreditasyon veren herhangi bir Üye Devletin ulusal akreditasyon kuruluşuna başvurur (Madde 3(2)).
• Akreditasyon veren ama üçüncü ülkede yerleşik başvurucuya akreditasyon yapamayan bir kuruluş, gecikmeksizin gerekçeli bir yanıt ve akreditasyonu yapabilecek olabilecek kuruluşların listesini verir. Eş değerlendirme organizatörü olarak tanınan kuruluş, CBAM için akreditasyon hizmeti veren kuruluşların listesini tutarak bilgi alışverişini kolaylaştırır (Madde 3(6)).

Başvuru ile birlikte verilecek belgeler (Madde 3(4))

Başvurucu, ulusal akreditasyon kuruluşunun incelemesi için şunları sunar: yeterlilik ve kalite yönetim sistemi açıklamaları (Ek II 1.5.1, 1.5.2); personel yeterlilik ölçütleri ve süreç sonuçları; sürekli tarafsızlık ve bağımsızlığı sağlama süreci ve kayıtları (Ek II 1.7.5); teknik uzmanların ve anahtar personelin listesi; iç doğrulama dokümantasyonuna ilişkin prosedürler (Ek II 2.16); Ek II 1.6'daki kayıtlar; ve varsa, Ek II 1.5'te anılan uluslararası standardın uygulanmasında kanıtlanmış yeterliliğe dair, bir ulusal akreditasyon kuruluşu veya üçüncü ülke akreditasyon kuruluşu tarafından tanınmış kanıtlar (3(4)(g)). Kuruluş başka bilgi de isteyebilir (Madde 3(5)). Üçüncü ülke akreditasyon kuruluşunun belgesi, metinde yalnızca bu (g) bendinde, değerlendirme sırasında dikkate alınabilecek bir kanıt olarak geçer; akreditasyonun yerini tuttuğuna dair bir hüküm bulamadık (bu bir okumadır).

Değerlendirme süreci (Madde 2, 5, 6)

1. Kuruluş, başvurucunun Ek II Bölüm 1'deki yeterlilik gereklerini (uyumlaştırılmış standart dahil) karşılayıp karşılamadığını ve Ek II Bölüm 2'deki doğrulama faaliyetlerini yürütüp yürütmediğini değerlendirir (Madde 2).
2. Bilgileri inceler; başvurucunun tesislerine yerinde ziyaret yaparak iç doğrulama dokümantasyonundan temsili bir örnek ve kalite yönetim sisteminin uygulanmasını inceler; başvurucunun personelinden temsili bir sayıda kişinin performansını ve yeterliliğini yerinde izler (witness) (Madde 5(1)).
3. Kuruluş uygunsuzlukları başvurucuya bildirir, yanıt ister; başvurucu düzeltici faaliyet yapar ve belirlenen süre içinde yanıt verir; yanıt yetersizse ek bilgi veya eylem istenir (Madde 5(4)–(7)).
4. Akreditasyon verildiğinde, yenilendiğinde veya kapsam genişletildiğinde akreditasyon sertifikası düzenlenir (kuruluşun kimliği, doğrulayıcının adı ve benzersiz akreditasyon kimliği, kapsam ve faaliyet grupları, kuruluş ve doğrulayıcının yerleşik olduğu ülke, yürürlük ve bitiş tarihi, değerlendirmede kullanılan normatif belgelere atıf). Sertifika, düzenlendiği tarihten itibaren en çok beş yıl geçerlidir (Madde 6).

Yeterlilik gereklerinin bazıları: doğrulama faaliyetleri EN ISO/IEC 17029:2019 uyumlaştırılmış standardına uygun olmalıdır (Ek II 1.5.1); her doğrulama ekibinde bir CBAM baş denetçisi (lead auditor) bulunur ve bu kişinin İngilizce etkili iletişim yeterliliği gösterilmiş olmalıdır (Ek II 1.2); rapor, ekibin parçası olmayan bir bağımsız gözden geçirici tarafından gözden geçirilir (Ek II 1.1.2, 2.15.1); doğrulayıcı, operatörden, yetkili makamlardan ve Komisyon'dan bağımsız ve tarafsız olmalıdır, bir operatör, operatörün sahibi veya operatör tarafından sahip olunan bir taraf olamaz (Ek II 1.7.1).

Akreditasyondan sonra: gözetim ve bildirim (Madde 13–16, 22)

• Kuruluş, düzenlediği her akreditasyon için yıllık gözetim yapar: doğrulayıcının yerinde veya sanal ofis değerlendirmesi ve personelin yerinde izlenmesi. İlk gözetim, akreditasyon sertifikasının düzenlenmesinden itibaren 12 ay içinde yapılır (Madde 14).
• Kuruluş, sertifika süresi içinde herhangi bir zamanda olağanüstü değerlendirme yapabilir (Madde 15). Doğrulayıcı hakkında yetkili makam, Komisyon, operatör veya diğer ilgililerden gelen şikâyet, en geç üç ay içinde değerlendirilir ve yanıtlanır (Madde 16).
• Doğrulayıcılar, her yıl 15 Kasım'a kadar, sonraki takvim yılı için planlanan doğrulamaların zaman ve yerini (fiziksel veya sanal saha ziyareti dahil), doğrulanacak operatörlerin ve tesislerin kimliğini ve ekip üyelerini kendilerini akredite eden kuruluşa bildirir (Madde 22(1)).
• Kuruluş; doğrulayıcı gerekleri karşılamıyorsa akreditasyonu askıya alabilir, geri çekebilir veya kapsamı daraltabilir (Madde 9(1)); ciddi ihlal, ısrarlı ihlal veya özel koşulların ihlalinde askıya alma ya da kapsam daraltma zorunludur (9(3)); düzeltilmeyen eksiklik, yönetim veya personelin dolandırıcılıktan suçlu bulunması veya kasıtlı yanlış/gizlenmiş bilgi halinde geri çekme zorunludur (9(4)). Doğrulayıcı karara kuruluş nezdinde itiraz edebilir (9(5)).

Karşılıklı tanıma ve eş değerlendirme (Madde 23–25)

Üye Devletler ve yetkili makamlar, eş değerlendirmeyi başarıyla geçmiş ulusal akreditasyon kuruluşlarının hizmetlerinin eş değerliliğini tanır; bu kuruluşların akreditasyon sertifikalarını kabul eder ve doğrulayıcılarının raporlarını tanır (Madde 23(1)). Önceden, 1 Ocak 2026'dan önce doğrulama alanında eş değerlendirmeyi geçmiş kuruluşlar, uygunluğu gösterirse yeni bir eş değerlendirmeden muaf tutulabilir; muafiyet dört yılı geçemez (Madde 24(4)). Eş değerlendirme sonucu yetersizse kuruluş, tatmin edici sonuç alınana kadar bu Regülasyon kapsamındaki faaliyetlerini durdurur (Madde 25(2)).

CBAM Kaydı'na kayıt: Madde 10a (2023/956, 2025/2083 ile eklendi)

• Akreditasyon verildikten sonra doğrulayıcı, akreditasyonun verildiği tarihten itibaren iki ay içinde ancak 1 Eylül 2026'dan önce olmamak üzere, ulusal akreditasyon kuruluşunun yerleşik olduğu Üye Devletin yetkili makamına CBAM Kaydı'na kayıt talebi sunar (Madde 10a(1)).
• Talepte en az şunlar bulunur: doğrulayıcının adı ve benzersiz akreditasyon kimliği, CBAM bakımından ilgili akreditasyon kapsamı, yerleşik olunan ülke, akreditasyonun yürürlük ve bitiş tarihleri, CBAM bakımından ilgili idari tedbirler, akreditasyon sertifikasının kopyası (Madde 10a(2)).
• Doğrulayıcı, kayıttan sonra bilgilerdeki değişiklikleri yetkili makama bildirir (10a(4)); Madde 10(5)(b) amacıyla doğrulayıcı, gömülü emisyonları doğrulamak için CBAM Kaydı'nı kullanır (10a(5)). Doğrulayıcı artık akredite değilse veya bildirim yükümlülüğüne uymamışsa yetkili makam kaydı siler (10a(6)).
• Madde 14(4) uyarınca, akredite doğrulayıcılara ilişkin bilgi (10a(2)), kayıttaki gizli bilgiye getirilen istisnalar arasındadır, yani kamuya açıktır; bu, operatörün adı ve tesis konumu bilgisiyle birlikte sayılan istisnadır.

Türkiye'deki üretici için pratik sonuç

Metne göre doğrulayıcı, CBAM amacıyla bir ulusal akreditasyon kuruluşu tarafından akredite edilmiş olmalıdır; metin, Türkiye'deki ulusal akreditasyonun veya ISO 14065 temelli sera gazı doğrulama akreditasyonunun bunun yerini tuttuğuna dair bir hüküm içermez (bu bir okumadır; kesin bilgi için akreditasyon kuruluşuna veya doğrulayıcınıza sorun). Doğrulayıcı seçerken akreditasyon sertifikasını isteyin: sertifikada faaliyet grubunuzun (örn. V veya VIII) yazılı olduğunu, bitiş tarihini ve akreditasyon kuruluşunu kontrol edin; ayrıca doğrulayıcının CBAM Kaydı'nda görünüp görünmediğine bakın.

Bu rehber Delege Regülasyon (AB) 2025/2551 (22.12.2025'te Resmî Gazete'de yayımlandı, 1 Ocak 2026'dan itibaren uygulanır) ve Uygulama Regülasyonu (AB) 2025/2546 metinlerine dayanır. Bölüm ve madde numaraları paragraf içinde verilmiştir; kendi durumunuz için kaynak metni ve doğrulayıcınızın talimatını kontrol edin.

Kaynak sürümü notu: Bu rehberde 2023/956 maddelerine yapılan atıflar, Resmî Gazete'deki 16.5.2023 tarihli ilk metin ile Regülasyon (AB) 2025/2083'ün (OJ L, 17.10.2025) getirdiği değişikliklerin birlikte okunmasına dayanır. Birleştirilmiş (konsolide) metin elimizde olmadığı için, sonraki başka değişiklikler olabilir; kesin hüküm için yürürlükteki birleştirilmiş metne bakın.